‎‎یکی از مسایلی که همواره جامعه علمی و دانشگاهی با آن روبرو بوده است، مساله دزدی علمی یا همان Plagiarism است. اولین استفاده از واژه لاتین plagiarius، به قرن اول میلادی باز می‌گردد؛ زمانی که مارشل ‎Martial)‎)، شاعر روم باستان، ادعا کرد که شاعر دیگری، بخش‌هایی از شعرهایش را دزدیده است. بعدها و در حدود سال ۱۶۲۰ میلادی، این واژه وارد زبان انگلیسی شد. در این نوشته، با دزدی علمی از خود و راه‌های جلوگیری از آن آشنا می‌شویم؛ اما ابتدا لازم است ببینیم دزدی علمی چیست.

دزدی علمی، به معنی کپی افکار، ایده‌ها، روش‌ها و به طور کلی کارهای دیگران و جا زدن آن‌ها به عنوان کار خود است که همه ما کم و بیش با آن آشنا هستیم؛ اما نوعی دزدی علمی وجود دارد که در آن، فرد، ایده‌ها و نوشته‌های قبلی خودش را می‌دزدد!

دزدی علمی از خود چیست؟

دزدی علمی از خود، نوعی دزدی علمی است که در آن، نویسنده در هنگام نوشتن یک اثر جدید، از بخشی یا تمام یکی از آثار قبلی خود استفاده می‌کند. این دسته از نویسندگان ادعا می‌کنند چون آثار مال خودشان است، می‌توانند هر وقت که بخواهند دوباره از آن‌ها استفاده کنند یا اینکه می‌گویند چون از ایده‌های دیگران استفاده نکرده‌اند، پس دزدی‌ای صورت نگرفته است.

دزدی و سرقت علمی از خود

نکته‌ مهمی که باید در اینجا ذکر شود، این است که تعریف بالا یک تعریف بحث‌برانگیز است. به عنوان مثال، چاپ ششم شیوه‌نامه انجمن روانشناسی آمریکا، دزدی علمی از خود را به صورت استفاده از کارهای قبلی، بدون ذکر صریح جدید نبودن آن، تعریف می‌کند.

میگل رویگ، استاد روانشناسی دانشگاه St. John’s معتقد است که دزدی علمی از خود زمانی رخ می‌دهد که فرد بدون اینکه به خواننده بگوید که این کار، در جای دیگری ارایه شده است، از نوشته‌های قبلی خود استفاده کند. او همچنین اعتقاد دارد که این نوع از دزدی، انواع مختلفی دارد:

۱. انتشار دوباره عین یک مقاله که قبلاً در یک جای دیگر منتشر شده است؛ بدون اطلاع دادن به خواننده و ناشر ژورنال

۲. خرد کردن نتایج یک تحقیق یا مطالعه گسترده به چند مقاله با هدف زیاد کردن تعداد مقاله‌ها به جای انتشار یک مقاله بلند

۳. استفاده دوباره از نوشته‌های قبلی (منتشرشده یا منتشرنشده)

اشکالات اخلاقی دزدی علمی از خود

وقتی نویسنده‌ای مقاله‌ای را در یک ژورنال چاپ می‌کند، نویسنده مالکیت مقاله و تمام محتوای آن را به ناشر واگذار می‌کند. بنابراین، وقتی همین نویسنده از این مقاله در مقاله‌های بعدی خود استفاده کند، ممکن است کپی‌رایت مقاله نقض شود. به عبارت دیگر، وقتی حقوق مقاله‌ای را واگذار می‌کنید، دیگر نمی‌توانید به طور آزادانه از مطالب آن در مقاله‌های بعدی‌تان استفاده کنید.

چاپ شانزدهم شیوه‌نامه شیکاگو می‌گوید وقتی نویسنده‌ای با ناشری قرارداد می‌بندد، نویسنده تضمین می‌کند که کار، کپی‌شده نیست؛ مال نویسنده است؛ هیچ بخشی از آن قبلاً منتشر نشده است و هیچ توافق دیگری برای انتشار آن یا بخشی از آن با جای دیگری، صورت نگرفته است.

دزدی و سرقت علمی از خود

درست است که نویسندگان می‌توانند بخش‌هایی از یک اثر را با شرط ذکر منبع، نقل‌قول کنند؛ اما در مورد بخش‌های زیادی از یک اثر، حتی نقل‌قول با ذکر منبع هم می‌تواند کپی‌رایت آن اثر را نقض کند.

مقدار متنی که فرد می‌تواند از آثار دیگر قرض بگیرد، به طور دقیق، مشخص نشده است؛ اما شیوه‌نامه شیکاگو یک قاعده کلی دارد: نویسنده نباید بیشتر از چند پاراگراف پشت سر هم قرض بگیرد یا نباید به مقدار نقل‌قول‌ها اجازه دهد حتی به صورت پراکنده، روی اثر خود نویسنده سایه بندازند.

جلوگیری از دزدی علمی از خود

رویگ راه‌های زیر را به نویسندگان برای جلوگیری از دزدی علمی از خود پیشنهاد می‌کند:

۱. نویسندگانی که یک نوشته شامل داده‌ها، روش‌ها، نتایج و غیره را برای انتشار تحویل می‌دهند که قبلاً در ژورنال دیگری چاپ شده است یا در یک کنفرانس ارایه شده است یا روی اینترنت گذاشته شده است، باید وضعیت قبلی انتشار نوشته را به روشنی به ویراستاران و خوانندگان اطلاع دهند.

۲. اگر نتایج یک مطالعه گستره برای ارایه شدن به صورت یک مقاله واحد، مناسب‌تر است، نباید به مقاله‌های کوچک‌تر تقسیم شود.

۳. برای جلوگیری از نقض قانون کپی‌رایت، به نویسندگان پیشنهاد می‌شود که با اصول اساسی قانون کپی‌رایت آشنا شوند.

۴. با وجود اینکه وضعیت‌هایی وجود دارند که در آن‌ها، بازسازی متن (text recycling)، عملی پذیرفتنی است، ممکن است در وضعیت‌های دیگر، این حالت برقرار نباشد. از نویسندگان درخواست می‌شود که به اصول اخلاقی نگارش، پایبند باشند و از استفاده دوباره از نوشته‌های قبلی‌شان، جز در حالتی که با قوانین استاندارد پژوهشی (مثل استفاده از نقل‌قول‌ها و جمله‌بندی دوباره و درست) سازگار باشد، خودداری کنند.

لازم به ذکر است که «شیوه‌نامه انجمن روانشناسی آمریکا» و «شیوه‌نامه شیکاگو»، دو شیوه‌نامه بسیار معتبر نگارشی برای نویسندگان، ویراستاران و ناشران هستند که در آن‌ها به ریزترین اصول نگارش یک مقاله یا کتاب اشاره شده است. خوشبختانه علاوه بر نسخه کاغذی شیوه‌نامه شیکاگو، نسخه آنلاین آن نیز وجود دارد که می‌توان با ثبت‌نام، تا ۳۰ روز از آن به طور رایگان استفاده کرد.

در پایان، بسیار ممنون خواهم شد اگر خوانندگان عزیز وبلاگ، منبع معتبر دیگری به جز شیوه‌نامه شیکاگو برای مقدار مجاز قرض گرفتن متن از کتاب‌های دیگران در هنگام نوشتن کتاب معرفی کنند.

در نوشته‌های بعدی «پانویس»، به بررسی دیگر مسایل مربوط به دزدی علمی خواهم پرداخت. برای باخبر شدن از این نوشته‌ها، می‌توانید مشترک خوراک «پانویس» و یا مشترک ای‌میلی «پانویس» شوید.

منابع: + و +
لینک ثابت: http://panevis.ir/?p=901

 

این نوشته را به اشتراک بگذارید: